By سارا اوحدی اخرین بروزرسانی در تاریخ بهمن 28, 1404 توسط سارا اوحدی
رودبار با سهم ۱۲ درصدی از تولید زیتون کشور و پیشینهای بیش از دو هزار ساله در کشت این محصول، همچنان به عنوان خاستگاه زیتون ایران شناخته میشود، اما محدودیت منابع آبی، فرسودگی باغات و ضعف زیرساختهای فرآوری و صادرات، توسعه این قطب استراتژیک را با چالشهای جدی مواجه کرده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی ما، در جنوب استان گیلان، جایی که کوه و رود در هم میآمیزند، نام یک شهر با یک درخت چنان عجین شده که نمیتوان یکی را بدون دیگری تصور کرد. رودبار را با زیتون میشناسند؛ پیوندی تاریخی که ریشههای آن را میتوان در لایههای باستانی تپه کلورز در حوالی رستمآباد جستوجو کرد؛ جایی که شواهد باستانشناسی گواهی میدهد کشت زیتون در این منطقه پیشینهای بیش از دو هزار سال دارد.
زیتون رودبار؛ میراثی تاریخی در دل کوههای جنوب گیلان
در حاشیه سفیدرود و در دل باغهای رودبار، درختان زیتون با شاخههایی که زیر بار محصول خم شدهاند، روایتی زنده از تاریخ، صبوری و برکت را به تصویر میکشند. تابستانهای داغ جنوب گیلان را با کمآبی و گرمای سوزان پشت سر میگذارند و لرزششان از بیم آفت مگس زیتون را میتوان در سالهای سخت دید؛ آفتی که نزدیک به دو دهه است نفس باغداران را گرفته و بر کمیت محصول سایه انداخته است.
کیفیت زیتون جنوب گیلان، حاصل همنشینی اقلیم خاص، خاک حاصلخیز و تجربه نسلهای پیاپی باغداران است. اختلاف دمای شب و روز، تابش مناسب خورشید، جریان بادهای محلی و خاک منحصربهفرد منطقه، به میوه زیتون طعمی میدهد که بهسادگی در دیگر مناطق تکرار نمیشود. همین کیفیت ممتاز است که باعث شده نام رودبار، نه فقط در بازارهای محلی، بلکه در حافظه جمعی ایرانیان، مترادف با زیتون مرغوب باشد.
چالش آبی؛ مانعی بر سر راه توسعه باغات زیتون در رودبار
جنوب گیلان در نگاه نخست، سرزمین سرسبزی است که رود و جنگل در آن کم نیست؛ اما واقعیت باغداران زیتون چیز دیگری است. بخش عمده باغهای زیتون رودبار به آب پایدار دسترسی ندارند و وابسته به بارندگی یا منابع محدود زیرزمینیاند. تغییر الگوی بارش، کاهش آورد آب رودخانهها و نبود شبکههای نوین آبیاری، توسعه باغات جدید را با تردیدهای جدی مواجه کرده است.
سرمایهگذار وقتی چشمانداز مطمئنی از تأمین آب نبیند، طبیعی است که پا پس بکشد. نتیجه آن شده که با وجود شهرت ملی زیتون رودبار، سطح زیر کشت این محصول در شهرستان به ۱۰ هزار هکتار هم نمیرسد. در حالی که آمارهای ملی حکایت از رشد سریع باغات زیتون در دیگر استانها دارد، مجموع سطح زیر کشت زیتون در کشور از ۱۲۰ هزار هکتار فراتر رفته و برخی استانها که کمتر از یک دهه وارد عرصه جدی تولید شدهاند، امروز از نظر توسعه سطح باغات از گیلان پیشی گرفتهاند.
سهم ۱۲ درصدی رودبار از تولید زیتون کشور
وحید پورحضرت، فرماندار رودبار، در گفتگو با خبرنگار ما با اشاره به جایگاه راهبردی زیتون در اقتصاد شهرستان اظهار داشت: حدود ۱۲ درصد از تولید زیتون کشور مربوط به رودبار است که این شهرستان را به یکی از قطبهای اصلی تولید زیتون در سطح ملی تبدیل کرده است. حدود ۲۲ هزار بهرهبردار در حوزه تولید زیتون در رودبار فعالیت دارند که نقش مهمی در اشتغال و تأمین معیشت خانوارهای منطقه ایفا میکنند.
فرماندار رودبار سطح زیر کشت زیتون در این شهرستان را ۹ هزار و ۶۳۴ هکتار اعلام کرد و افزود: در حال حاضر ۳۲ واحد فرآوری زیتون در شهرستان شناسایی شده که از این تعداد، ۲۰ واحد فعال هستند و در زمینه تولید زیتون کنسروی، روغن زیتون و سایر فرآوردههای مرتبط فعالیت میکنند.
وی با تأکید بر لزوم تکمیل زنجیره ارزش زیتون خاطرنشان کرد: رویکرد اصلی در شهرستان، ایجاد و تقویت زنجیرهای منسجم از تولید تا فرآوری، بستهبندی، بازاریابی و فروش است تا ضمن کاهش خامفروشی، ارزش افزوده محصول افزایش یابد.
ضرورت بازنگری در سیاستهای توسعهای زیتون رودبار
کارشناسان معتقدند احیای جایگاه رودبار در صنعت زیتون، بدون یک بسته جامع شامل تأمین پایدار آب، توسعه سامانههای نوین آبیاری، نوسازی باغات و حمایت از صنایع فرآوری ممکن نیست. اگر چنین رویکردی اتخاذ نشود، فاصله این خاستگاه تاریخی با استانهای نوظهور بیشتر خواهد شد.
در سالهایی که کشور با چالش تأمین دانههای روغنی و وابستگی به واردات روغن مواجه است، توجه به روغن زیتون بیش از گذشته اهمیت یافته است. کارشناسان حوزه تغذیه بارها بر ارزش غذایی این روغن تأکید کردهاند؛ روغنی که میتواند جایگزین سالمتری برای بسیاری از روغنهای مصرفی باشد و سهم مهمی در ارتقای سلامت جامعه ایفا کند. اگر سیاستگذاری دقیق و حمایت هدفمند از باغداران و صنایع فرآوری زیتون در دستور کار قرار گیرد، این محصول میتواند نهتنها جایگاه خود را در بازار داخلی تثبیت کند، بلکه به یک ظرفیت جدی برای امنیت غذایی و حتی توسعه صادرات تبدیل شود.
پایش مستمر آفت ملخ مراکشی در باغات زیتون رودبار
فرماندار رودبار همچنین از اجرای عملیات پایش و ردیابی کپسول تخم ملخ مراکشی در مناطق مستعد این شهرستان خبر داد و گفت: این اقدام در راستای مدیریت، پیشگیری و کنترل آفات مهم کشاورزی انجام شده است. محور جاده خلخال، منطقه خلخال و سایر مناطق مستعد شهرستان از جمله نقاطی بودند که عملیات ردیابی و بررسی وضعیت کپسولهای تخم در آنها انجام شد.
پورحضرت هدف از اجرای این برنامه را بررسی وضعیت کپسولهای تخم، برآورد و پیشبینی تراکم جمعیت آفت در سال زراعی آینده و اتخاذ تمهیدات فنی و کنترلی برای جلوگیری از طغیان احتمالی این آفت خسارتزا عنوان کرد.
ضرورت تکمیل زنجیره ارزش و ورود به بازارهای صادراتی
فرماندار رودبار با اشاره به وضعیت صادرات بیان کرد: تاکنون اقدام مؤثری در زمینه صادرات مستقیم زیتون و فرآوردههای آن از شهرستان صورت نگرفته و تمرکز عمده بر تأمین نیاز بازار داخلی بوده است که این موضوع نشاندهنده ظرفیت بالقوه بالا و ضرورت برنامهریزی منسجم برای ورود به بازارهای صادراتی است.
وی در پایان تأکید کرد: با وجود ظرفیت بالای تولید و فرآوری در رودبار، نبود زیرساختهای منسجم صادراتی همچنان از حلقههای مفقوده این زنجیره است که تکمیل آن میتواند نقش تعیینکنندهای در توسعه اقتصادی منطقه و افزایش سهم شهرستان در بازارهای فراملی داشته باشد.