By سارا اوحدی اخرین بروزرسانی در تاریخ می 6, 2026 توسط سارا اوحدی
اکبر ایرانی: نمایشگاه کتاب حضوری یک رویداد فرهنگی است نه فقط محل فروش/ مجازیسازی مسیری موازی، نه جایگزین
گروه فرهنگ و ادب – در آستانه برگزاری هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب، این پرسش مطرح است که آیا قفسههای آنلاین میتوانند جایگزین تجربه فیزیکی ورق زدن کتاب و دیدار با ناشران شوند؟ اکبر ایرانی، بنیانگذار و مدیر مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب، معتقد است نمایشگاه مجازی هرگز نباید جای نمایشگاه حضوری را بگیرد، بلکه باید بهعنوان مسیری موازی در کنار این رویداد فرهنگی دیرینه دیده شود.
نمایشگاه مجازی کتاب؛ روزنهای برای ناشران در شرایط بحرانی
اکبر ایرانی، مدیر مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب که انتشار ۴۸۵ عنوان کتاب و دهها نشریه تخصصی را در کارنامه خود دارد، در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به حضور این مؤسسه در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب اظهار کرد: در سالهای اخیر، بهویژه با تجربه مجازی شدن نمایشگاه کتاب پس از شیوع کرونا، شیوههای عرضه کتاب تا حدی دگرگون شده است. نمایشگاه مجازی در شرایط بحرانی میتواند روزنهای برای ناشران باشد تا آثار خود را به مخاطبان عرضه کنند و این امر بهویژه برای مخاطبان شهرستانی که دسترسی مستقیم به بسیاری از کتابها ندارند، بسیار مفید است.
وی با بیان اینکه مؤسسه میراث مکتوب امسال حدود شصت عنوان از آثار خود را با موجودی محدود در نمایشگاه عرضه خواهد کرد، گفت: روش کاری ما به این صورت است که کتابها را معمولاً با تیراژ محدود و بر اساس سفارش منتشر میکنیم و به دلیل نداشتن انبار بزرگ، امکان عرضه گسترده عناوین چاپی برای ما محدودتر است.
انتشار غوغای تبریز و فهرست نسخههای خطی مسجد جامع اموی
مدیر مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب با اشاره به فعالیتهای انتشاراتی این نهاد در حوزه علوم انسانی شامل ادبیات، فلسفه، کلام، علوم قرآنی، مطالعات تاریخی و همچنین علوم طبیعی مانند نجوم و ریاضیات، از انتشار چند اثر مهم و کمنظیر در سال گذشته خبر داد و گفت: کتاب «غوغای تبریز» روزنگاشتی از وقایع دوره استبداد صغیر در زمان محمدعلیشاه و همچنین دوره مظفرالدینشاه است که توسط یکی از شاهدان عینی حوادث تبریز نگاشته شده است. همچنین «مقدمه شاهنامه ابومنصوری» با تحقیقی ارزشمند و منظومه منسوب به فردوسی درباره داستان یوسف و زلیخا منتشر شد.
ایرانی افزود: فهرستی از نسخههای خطی مسجد جامع اموی دمشق منتشر کردهایم که شامل حدود هزار و دویست نسخه از قرون ششم و هفتم هجری است؛ در میان آنها نزدیک به پنجاه نسخه فارسی از قرون پنجم و ششم وجود دارد که برخی از آنها آثار مهمی همچون نوشتههای رشیدالدین وطواط را دربرمیگیرد. کتاب «روزنامه مأموریت اسلامبول» نیز رونمایی شد و «روزنامه مأموریت خوی» در دست آمادهسازی قرار دارد.
هشدار مدیر میراث مکتوب: نمایشگاه مجازی جایگزین رویداد حضوری نشود
بنیانگذار موسسه میراث مکتوب با تأکید بر اینکه نمایشگاه مجازی نباید جایگزین نمایشگاه حضوری تلقی شود، تصریح کرد: نمایشگاه کتاب حضوری صرفاً یک محل فروش کتاب نیست، بلکه یک رویداد فرهنگی مهم است که طی سالهای گذشته به یکی از دستاوردهای فرهنگی کشور تبدیل شده است. حضور ناشران داخلی و خارجی، برگزاری نشستها و برنامههای فرهنگی و همچنین دیدار میان پژوهشگران، نویسندگان و علاقهمندان از مهمترین ویژگیهای آن است.
وی با ابراز تأسف از کاهش حضور شهرستانیها در نمایشگاه حضوری به دلیل افزایش هزینههای سفر، افزود: برای بسیاری از اهل فرهنگ، از جمله خود من، نمایشگاه کتاب یکی از جذابترین رویدادهای سال بوده است؛ فرصتی برای دیدار با پژوهشگران، استادان و دوستداران کتاب از شهرهای مختلف. در این میان، نمایشگاه مجازی توانسته تا حدی این خلأ را جبران کند و امکان دسترسی آسانتر به کتابها را فراهم آورد.
سه چالش بزرگ صنف نشر از زبان اکبر ایرانی
مدیر مؤسسه پژوهشی میراث مکتوب صنعت نشر را بهشدت تحت تأثیر شرایط اقتصادی دانست و مهمترین چالشهای پیش روی ناشران را چنین برشمرد:
- افزایش هزینههای تولید: افزایش قیمت کاغذ، نوسانات ارزی، کمبود کاغذ مناسب برای چاپ کتابهای علمی و کلاسیک، و بالا رفتن هزینههای چاپ و صحافی، انگیزه ناشران برای انتشار آثار جدید را کاهش داده و برنامهریزی بلندمدت را دشوار ساخته است.
- ممیزی و نبود ثبات رویهها: روند ممیزی کتابها در طول سالهای گذشته فراز و نشیبهای بسیاری داشته است. گاه سختگیریها و سلیقههای متفاوت در بررسی آثار باعث بروز مشکلاتی برای ناشران و مؤلفان شده و حتی دیده شده که با تغییر ممیزان، درباره یک کتاب تصمیمهای متفاوتی گرفته میشود. این وضعیت موجب نارضایتی برخی نویسندگان و پژوهشگران شده و باعث شده بعضی از آنان آثار خود را برای انتشار ارائه نکنند.
ایرانی در پایان ابراز امیدواری کرد که با بهبود شرایط اقتصادی، ایجاد ثبات بیشتر و اصلاح برخی رویهها در حوزه نشر، زمینه برای فعالیت گستردهتر ناشران و تولید آثار علمی و فرهنگی فراهم شود.