درمان ناباروری مردان: از رویکردهای دارویی تا فناوری‌های نوین

اخرین بروزرسانی در تاریخ نوامبر 10, 2026 توسط سارا اوحدی

ناباروری مردان در ۲۰ تا ۳۰ درصد موارد علت اصلی ناباروری زوجین است و در مجموع در حدود نیمی از موارد ناباروری نقش دارد. برخلاف تصور رایج، ناباروری مردان یک وضعیت واحد نیست، بلکه طیفی از اختلالات را شامل می‌شود که از کاهش خفیف پارامترهای اسپرم تا فقدان کامل اسپرم در مایع منی (آزواسپرمی) متغیر است. در سال‌های اخیر، رویکردهای درمانی از مداخلات دارویی ساده تا تکنیک‌های جراحی پیشرفته و روش‌های کمک‌باروری گسترش یافته‌اند. با این حال، چالش اصلی همچنان موارد «ایدیوپاتیک» است؛ جایی که علت مشخصی برای ناباروری یافت نمی‌شود و درمان را دشوار می‌کند. در این میان، برای مواردی که تولید اسپرم به‌طور کامل متوقف شده یا نقص ژنتیکی شدید مانع استفاده از اسپرم خود مرد می‌شود، اسپرم اهدایی به عنوان یکی از گزینه‌های درمانی مطرح است که در چارچوب مقررات و ملاحظات اخلاقی و پزشکی، امکان شکل‌گیری جنین و بارداری را فراهم می‌کند. همچنین در شرایطی که ناباروری مردان با اختلالات شدید ژنتیکی یا ناتوانی در تولید جنین قابل انتقال همراه باشد، استفاده از جنین اهدایی می‌تواند مسیر جایگزینی برای زوجین باشد که با مشاوره تخصصی و رعایت ضوابط قانونی و اخلاقی انجام می‌شود.

گام نخست: اصلاح سبک زندگی و مدیریت علل زمینه‌ای

پیش از هر مداخله دارویی یا جراحی، ارزیابی دقیق و اصلاح عوامل قابل تغییر ضروری است. مصرف سیگار، چاقی، مصرف الکل و مواجهه با آلاینده‌های محیطی از عوامل شناخته‌شده‌ای هستند که بر کیفیت اسپرم اثر منفی می‌گذارند. راهنمای سازمان جهانی بهداشت (WHO) در سال ۲۰۲۵ بر لزوم توجه به اصلاح عوامل خطر سبک زندگی به عنوان بخشی از مسیر استاندارد درمان تأکید دارد . همچنین، در مردانی که داروهای مکمل تستوسترون مصرف می‌کنند، قطع فوری این داروها توصیه می‌شود، زیرا تستوسترون اگزوژن می‌تواند تولید اسپرم را تا حد صفر سرکوب کند .

درمان دارویی: از هورمون‌درمانی تا آنتی‌اکسیدان‌ها

هورمون‌درمانی هدفمند. در مواردی که ناباروری ناشی از کمبود هورمون‌های گنادوتروپین (هیپوگونادیسم هیپوگونادوتروپیک) باشد، درمان با گنادوتروپین‌ها (FSH و hCG) استاندارد طلایی است و می‌تواند اسپرماتوژنز را بازگرداند . در مواردی که سطح هورمون‌ها در محدوده طبیعی است اما پارامترهای اسپرم مختل شده‌اند، شواهد جدیدتری در حال شکل‌گیری است. یک کارآزمایی بالینی تصادفی‌شده در سال ۲۰۲۵ نشان داد که استفاده از لتروزول (یک مهارکننده آروماتاز) در مردان با الیگوآستنوتراتوزواسپرمی (OATS) متوسط تا شدید، به طور معناداری تعداد کل اسپرم، غلظت و تحرک پیش‌رونده را در مقایسه با دارونما افزایش می‌دهد . با این حال، راهنمای NICE در بریتانیا هنوز استفاده از هورمون‌درمانی یا ضداستروژن‌ها را برای مردانی که هیپوگونادیسم هیپوگونادوتروپیک ندارند، تنها در چارچوب کارآزمایی بالینی مجاز می‌داند .

مکمل‌ها و آنتی‌اکسیدان‌ها. استرس اکسیداتیو یکی از مکانیسم‌های آسیب به اسپرم است. یک متاآنالیز در سال ۲۰۲۵ نشان داد که ال-کارنیتین و N-استیل‌سیستئین (NAC) به عنوان تک‌درمانی، می‌توانند به طور معناداری تحرک، غلظت و مورفولوژی طبیعی اسپرم را در ناباروری ایدیوپاتیک مردان بهبود بخشند؛ ال-کارنیتین همچنین سطح تستوسترون سرم را افزایش داد . با این حال، راهنمای NICE موضع محتاطانه‌تری اتخاذ کرده و تجویز مکمل‌ها یا آنتی‌اکسیدان‌ها را برای بهبود یکپارچگی DNA اسپرم (کاهش شکست DNA) توصیه نمی‌کند .

مداخلات جراحی: از واریکوسل تا بازیابی اسپرم

واریکوسل. درمان جراحی یا رادیولوژیک واریکوسل در مردانی که در معاینه بالینی واریکوسل قابل لمس دارند و پارامترهای اسپرمی‌شان کاهش یافته است، قابل بررسی است، به ویژه اگر زوجین قصد بارداری خودبه‌خودی داشته باشند .

آزواسپرمی انسدادی و غیرانسدادی. در آزواسپرمی انسدادی (انسداد در مسیر خروج اسپرم)، اصلاح جراحی یا بازیابی اسپرم از طریق جراحی گزینه‌های اصلی هستند. در آزواسپرمی غیرانسدادی (اختلال در تولید اسپرم)، تکنیک micro-TESE (استخراج میکروسکوپی اسپرم از بیضه) روش ارجح است . در همین حال، یک مطالعه کوهورت آینده‌نگر در سال ۲۰۲۶ نشان داد که هورمون‌درمانی در مردان مبتلا به آزواسپرمی غیرانسدادی می‌تواند احتمال ظهور اسپرم در مایع منی را افزایش دهد و نیاز به جراحی را کاهش دهد (OR 4.00) . یک نکته مهم ژنتیکی این است که در صورت وجود میکروحذف‌های ناحیه AZFa یا AZFb روی کروموزوم Y، بازیابی جراحی اسپرم توصیه نمی‌شود .

فناوری‌های کمک‌باروری و افق‌های آینده

برای موارد شدید ناباروری مردان، تزریق داخل سیتوپلاسمی اسپرم (ICSI) انقلابی در نتایج درمان ایجاد کرده است و امکان استفاده از حتی تعداد بسیار کمی اسپرم را فراهم می‌کند . با این حال، در موارد نقص شدید اسپرماتوژنز یا نقص‌های ژنتیکی، همچنان محدودیت‌هایی وجود دارد.

پژوهش‌های نوین در حال کاوش مرزهای جدیدی هستند. پزشکی بازساختی با استفاده از پلاسمای غنی از پلاک، سلول‌های بنیادی و وزیکول‌های خارج سلولی، هدف بازسازی میکروenvironment بیضه و حمایت از اسپرماتوژنز را دنبال می‌کند . همچنین، فناوری ویرایش ژن مبتنی بر CRISPR به عنوان یک استراتژی بالقوه برای هدف قرار دادن ژن‌های ضروری در اسپرماتوژنز مطرح شده است، هرچند کاربرد بالینی آن هنوز در مراحل اولیه است . در حوزه تشخیص، تمرکز بر بیومارکرهای مولکولی و اپی‌ژنتیک برای پیش‌بینی بهتر پاسخ به درمان و شناسایی علل پنهان ناباروری ایدیوپاتیک در حال افزایش است .

نتیجه‌گیری

درمان ناباروری مردان نیازمند رویکردی نظام‌مند و علت‌محور است. از یک سو، شناسایی و درمان علل قابل اصلاح (مانند هیپوگونادیسم یا واریکوسل) و اصلاح سبک زندگی می‌تواند از نیاز به فناوری‌های پیشرفته جلوگیری کند. از سوی دیگر، برای موارد آزواسپرمی یا نقص شدید اسپرم، ترکیب جراحی میکروسکوپی و فناوری ICSI امیدهای قابل توجهی ایجاد کرده است. با این حال، بخش قابل توجهی از موارد همچنان ایدیوپاتیک باقی می‌ماند و شکاف دانش در مورد مکانیسم‌های مولکولی و تأثیر مواجهه‌های محیطی، پژوهش‌های آینده را به سمت درمان‌های شخصی‌سازی‌شده و بازساختی سوق می‌دهد .

این مطلب یک رپورتاژ آگهی است و محتوای آن ماهیت تبلیغاتی دارد. مجله خبری اوقات خوش مسئولیتی در قبال صحت اطلاعات، نظرات و ادعاهای مطرح‌شده در این رپورتاژ ندارد و هرگونه مسئولیت حقوقی، مالی یا علمی مرتبط بر عهده آگهی‌دهنده می‌باشد.

کاهش هزینه های تولید محتوا