By سارا اوحدی اخرین بروزرسانی در تاریخ می 6, 2026 توسط سارا اوحدی
تحلیل کارشناسان از هدفگذاری سیستماتیک دانشگاهها و پژوهشگاهها در جنگ رمضان
مشهد – در حالی که هنوز گرد و غبار حملات اخیر به مراکز علمی و آموزشی ایران بر زمین ننشسته، این پرسش اساسی در محافل کارشناسی مطرح شده است: چرا دشمن، کلاسهای درس و آزمایشگاهها را هدف قرار میدهد؟ پاسخ را باید در ماهیت علم جستوجو کرد؛ زبانی که با آتش و آوار خاموش نمیشود و اندیشهای که حتی پس از بمباران کتابخانهها، در ذهن نسلها زنده میماند.
حمله به مراکز علمی ایران؛ تلاش برای توقف «ایران قوی»
کارشناسان معتقدند هدفگذاری سیستماتیک دانشگاهها و پژوهشگاهها، اقدامی تصادفی نیست، بلکه راهبردی برای تضعیف زیرساختهای توسعهای کشور محسوب میشود.
احسان عظیمی راد، سخنگوی کمیسیون آموزش مجلس شورای اسلامی، در گفتوگو با خبرنگار ما با تأکید بر اینکه «حمله به مراکز علمی تلاشی برای متوقف کردن مسیر ایران قوی است»، اظهار کرد: دشمن از پیشرفتهای چشمگیر ایران که بدون وابستگی به قدرتهای غربی حاصل شده، عصبانی است. هدف نهایی، بازگرداندن کشور به شرایط پیش از بهمن ۱۳۵۷ و تبدیل آن به یک رژیم دستنشانده است.
وی با اشاره به بیانات رهبر شهید انقلاب درباره لزوم توسعه علم و فناوری، خاطرنشان کرد: طی سالهای اخیر، جهتگیری اصلی شعارهای سال بر محور توسعه دانشبنیان بوده است؛ چرا که اقتدار امروز جمهوری اسلامی در حوزههای دفاعی، موشکی، هستهای، نانو و زیستفناوری، ثمره مستقیم همکاری دانشمندان و مراکز علمی با صنایع دفاعی است.
سخنگوی کمیسیون آموزش مجلس تصریح کرد: دشمن بهخوبی دریافته عامل اصلی این جهشها، «محیطهای آموزشی و پژوهشی» ماست. از همین رو، حملات به مدارس، خوابگاههای دانشجویی و پژوهشگاهها، یک راهبرد هدفمند برای تخریب زیرساختهای کلیدی و جلوگیری از تربیت آیندهسازان این مملکت است.
هدف قرار دادن دانشگاهها؛ مصداق بارز جنایت جنگی
از منظر حقوق بینالملل، حمله به تأسیسات علمی، فراتر از یک اقدام نظامی معمول ارزیابی میشود و میتواند مصداق جنایت علیه بشریت باشد.
زینب اصغریان، استاد دانشگاه و کارشناس حوزه بینالملل، در تحلیل این حملات به خبرنگار مهر گفت: آنچه حملات رژیم صهیونیستی و ایالات متحده به مراکز علمی ایران را از سایر اقدامات نظامی متمایز میکند، ماهیت سیستماتیک و برنامهریزیشده هدفگیری زیرساختهای تولید دانش است. مراکزی مانند انستیتو پاستور، دانشگاه شهید بهشتی، مرکز تحقیقات لیزر، دانشگاه علم و صنعت و دانشگاه امام حسین(ع) صرفاً نهادهای محلی نیستند، بلکه بخشی از زنجیره تربیت نیروی متخصص و شبکه جهانی سلامت و علم محسوب میشوند.
وی با استناد به ماده ۸ اساسنامه رم تأکید کرد: هدف قرار دادن عمدی تأسیسات علمی و آموزشی، تلاشی نظاممند برای حذف ظرفیت یک جامعه در تولید و اشاعه دانش است. جامعه بینالمللی و بهویژه شورای امنیت سازمان ملل باید بر اساس فصل هفتم منشور، این اقدامات را به عنوان تهدید علیه صلح جهانی شناسایی کرده و با اقدامات الزامآور، متجاوزان را وادار به توقف چنین جنایاتی کنند.
اصغریان هشدار داد: سکوت در برابر هتک حرمت علم، نه تنها همدستی با جنایتکاران جنگی، بلکه خیانت به آینده همه ملتهاست. علم میراث مشترک بشریت است و حمله به آن، حمله به تمدن انسانی محسوب میشود.
بمباران مراکز علمی ایران از منظر فلسفی: تعرض به ذات انسانیت
اما فراتر از تحلیلهای سیاسی و حقوقی، این پرسش مطرح است که نابودی علم چه معنایی برای هویت انسانی دارد؟
محمود سعیدی رضوانی، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد، در گفتوگو با خبرنگار ما حملات به مراکز آموزشی را نوعی «هتک حرمت انسان و اندیشه بشری» دانست و اظهار کرد: نابودی علم و دانش، نابودی وجه تمایز انسان از حیوان است. کسی که به در و دیوار میزند و همه جا را بمباران میکند، دیگر برایش تفاوتی ندارد که هدف، مدرسه، دانشگاه، بیمارستان یا خانه مردم باشد؛ این نشانه ضعف و شکست اوست.
وی علم را تجلی کشف قوانین الهی و زبان مشترک بشریت دانست و افزود: اگر فرمولی برای درمان سرطان کشف شود، این کشف متعلق به کل بشریت است نه یک ملت خاص. از این رو تعرض به مراکز علمی، تعرض به ذات انسانیت است.
سعیدی رضوانی با اشاره به تجربه کشورهایی مانند سوریه خاطرنشان کرد: دشمنان با ترور دانشمندان و نابودی مراکز علمی در برخی کشورها ضربههایی زدند، اما در ایران علم درونی و ریشهدار است. پیشرفت ما از درون جامعه و با اتکا به ایمان مردم شکل گرفته است. تفکر و دانش در ایران نه تنها زنده مانده، بلکه با هر حمله و تهدیدی، پویاتر میشود.
به باور این استاد دانشگاه، آنچه امروز از ویرانههای مراکز علمی ایران برمیخیزد، اندیشههایی است با ارادهای پولادین که بلندترین قلههای دانش را فتح خواهند کرد. زیرا علم را نمیتوان با گلوله خاموش کرد؛ اندیشه انسانها جاودانه است.