By سارا اوحدی اخرین بروزرسانی در تاریخ تیر 23, 1405 توسط سارا اوحدی
همزمان با صعود تیم ملی فوتبال آرژانتین به مرحله نیمهنهایی جام جهانی ۲۰۲۶، موجی از انتقادها نسبت به قضاوت داوران و نحوه استفاده از سیستم کمکداور ویدئویی (VAR) شکل گرفته است؛ موضوعی که حتی برخی داوران پیشین فیفا نیز نسبت به پیامدهای آن هشدار دادهاند.
گسترش اختیارات VAR؛ چالش جدید داوری در جام جهانی
کریستینا آنکل، داور پیشین فیفا و کارشناس قوانین داوری شبکه ITV، معتقد است پروتکل جدید استفاده از VAR که از جام جهانی ۲۰۲۶ به اجرا درآمده، بیش از آن که به شفافیت کمک کند، به افزایش تردیدها درباره عدالت داوری دامن زده است. به گفته او، دامنه اختیارات جدید VAR بیش از اندازه گسترده شده و اکنون میتواند اصل تصمیم داور را نیز تغییر دهد .
آخرین جنجال داوری در دیدار مرحله یکچهارم نهایی میان آرژانتین و سوئیس رخ داد؛ جایی که «بریل امبولو»، مهاجم سوئیس، پس از بازبینی صحنه توسط VAR به دلیل شبیهسازی، کارت زرد دوم را دریافت کرد و از زمین اخراج شد. این تصمیم بر اساس قانون جدید «هویتسازی اشتباه» (Wrong Identity) گرفته شد که در این جام جهانی برای نخستین بار اجرا شده است .
قانون جدید «هویتسازی اشتباه»؛ جنجال در تفسیر
بر اساس قوانین جدیدی که پیش از آغاز جام جهانی توسط هیئت بینالمللی فوتبال (IFAB) تصویب شد، دامنه اختیارات VAR برای چهار حوزه جدید گسترش یافته است . یکی از این حوزهها، قانون «هویتسازی اشتباه» است که به VAR اجازه میدهد در صورتی که داور به بازیکن اشتباهی کارت نشان دهد، وارد عمل شود .
در دیدار آرژانتین و سوئیس، داور ابتدا به لئاندرو پاردس از آرژانتین کارت زرد نشان داد، اما پس از بازبینی VAR، تشخیص داده شد که عمل شبیهسازی توسط امبولو انجام شده است. بر اساس قانون جدید، کارت پاردس پس گرفته شد و امبولو که قبلاً یک کارت زرد داشت، با دریافت کارت دوم اخراج شد .
اما ابهام اصلی در این است که آیا داور واقعاً «هویت» بازیکن را اشتباه گرفته، یا صرفاً در تشخیص ماهیت خطا (شبیهسازی در مقابل خطای معمولی) دچار اشتباه شده است. بر اساس قوانین IFAB، در موارد «هویتسازی اشتباه»، VAR تنها میتواند برای اصلاح هویت بازیکن مداخله کند و حق بررسی خودِ عمل خطا را ندارد. اما در این مورد خاص، داور برای تشخیص شبیهسازی، کل صحنه را بازبینی کرد که باعث شده بسیاری آن را تفسیری فراتر از اختیارات تعیینشده بدانند .
«VARgentina»؛ هشتگی که فراگیر شد
همزمان با تصمیمهای داوری که به سود آرژانتین تعبیر شده، کاربران شبکههای اجتماعی لقب «VARgentina» (ترکیبی از VAR و Argentina) را برای این تیم به کار بردهاند . این هشتگ بازتاب گستردهای در فضای مجازی داشته و نشاندهنده نارضایتی گسترده از تصمیمات داوری در بازیهای این تیم است.
حاشیههای داوری پیرامون آرژانتین از مرحله گروهی آغاز شد. الجزایر معتقد بود لیونل مسی باید به دلیل ضربه روی ساق پای عیسی ماندی با کارت قرمز اخراج میشد، اما این اتفاق رخ نداد و مسی همان مسابقه موفق به ثبت هتتریک شد. چند روز بعد، فدراسیون فوتبال الجزایر با استناد به تصمیمهای داوری، شکایتی رسمی تنظیم کرد .
در دیدار مرحله یکهشتم نهایی برابر مصر نیز گل این تیم پس از بازبینی VAR به دلیل خطای بازیکن مصر در آغاز حمله مردود اعلام شد و درخواست مصریها برای اعلام یک ضربه پنالتی پذیرفته نشد. محمد صلاح نیز در صحنهای دیگر در محوطه جریمه سرنگون شد اما داور اعتقادی به خطا نداشت. فدراسیون فوتبال مصر نیز به دنبال این تصمیمات، شکایت رسمی خود را به فیفا ارائه کرد و خواهان بررسی «رفتار دوگانه» در قضاوتها شد .
انتقاد از گسترش بیش از حد اختیارات VAR
کریستینا آنکل درباره پیامدهای اجرای این قوانین هشدار داد و گفت که گسترش این پروتکل بدون آزمایش کافی، مانند بشکه باروت است. لوکا مودریچ، کاپیتان تیم ملی کرواسی، نیز پس از حذف تیمش به دلیل تصمیم جنجالی VAR در دیدار مقابل پرتغال، به شدت از نحوه استفاده از این فناوری انتقاد کرد .
منتقدان بر این باورند که گسترش اختیارات VAR باعث افزایش تعداد کارتهای قرمز در این دوره از مسابقات شده و در بسیاری از موارد، تصمیمات داوران به جای اصلاح اشتباهات آشکار، به «داوری مجدد» تبدیل شده است. این رویکرد، بهویژه زمانی که با تبلیغات تجاری و وقفههای اجباری در بازی همراه میشود، انتقادهایی را درباره اولویتهای تجاری فیفا برپایی بازی روان و بیوقفه برانگیخته است .