By سارا اوحدی اخرین بروزرسانی در تاریخ ژوئن 9, 2026 توسط سارا اوحدی
۲۰ خرداد، روز جهانی صنایعدستی، تنها فرصتی برای بزرگداشت دستساختههای استادکاران نیست؛ بلکه مجالی است برای بازخوانی پیوند ژرف میان «هویت»، «هنر» و «معیشت» در شرایطی که کارگاههای هنرمندان ایرانی زیر فشار تورم افسارگسیخته، کاهش قدرت خرید مردم و نبود گردشگر خارجی نفس میکشند. میراثی فرهنگی که برای بقا به بازتعریف نیاز دارد.
ایران و اصفهان؛ نماد خلاقیت و تداوم تاریخی در میانه بحران
اصفهان که از سوی یونسکو به عنوان «شهر خلاق صنایعدستی» شناخته شده است، قلب تپنده این هنر در ایران محسوب میشود. با این حال، هنرمندان و استادکاران صنایعدستی ایران این روزها در یکی از دشوارترین دورانهای تاریخ معاصر خود به سر میبرند. پس از دوران سخت همهگیری کرونا، تورم افسارگسیخته، شرایط ناپایدار اقتصادی و جنگ، عرصه را بر تولیدکنندگان تنگتر کرده است. افزایش سرسامآور قیمت مواد اولیه از یک سو و کاهش قدرت خرید مردم و اولویت یافتن نیازهای اولیه بر تولیدهای هنری از سوی دیگر، کارگاههای صنایعدستی را به سوی تعطیلی کشانده است.
دو راهبرد کلیدی برای بقای صنایعدستی ایران
- گذر از تزیین به کاربری و تحول در بازاریابی دیجیتال: انسان امروزی بیش از هر زمان دیگری به «لمس هنر» نیاز دارد. صنایعدستی کاربردی، یعنی هنر را از ویترینهای غبارگرفته بیرون بیاوریم و به آن کارکردی واقعی در سبک زندگی امروز ببخشیم. همچنین استفاده از پلتفرمهای دیجیتال و ایجاد فروشگاههای آنلاین تخصصی جهانی برای معرفی و عرضه محصولات به بازارهای جهانی، یک ضرورت است.
- طراحی مبتنی بر نیاز بازار مدرن و حمایتهای هدفمند: همکاری میان طراحان صنعتی و استادکاران سنتی میتواند به تولید محصولاتی منجر شود که اصالت را در کنار کاربری مدرن ارائه میدهند. دولت نیز باید به سمت معافیتهای مالیاتی واقعی، تأمین ارزان قیمت مواد اولیه از طریق تعاونیها و ایجاد مشوقهای صادراتی حرکت کند، نه اعطای وامهای کوتاهمدت با بازپرداخت سنگین.
بسیاری از استادکاران پیشکسوت که عمر خود را صرف آموختن ظرافتها کردهاند، اکنون ناچار به تغییر شغل شدهاند و شاگردان جوان نیز به دلیل نبود چشمانداز اقتصادی روشن، عطای این هنر را به لقایش میبخشند. زوال تدریجی صنایعدستی، هشداری جدی است؛ چرا که این هنر تنها یک کالا نیست، بلکه حافظه تاریخی و دانش فنی یک ملت است که با از دست رفتن استادکاران، ممکن است برای همیشه به فراموشی سپرده شود. روز جهانی صنایعدستی یادآور این نکته است که ما در برابر میراث گذشتگان و آینده هنری کشور مسئولیم.